Заявление группы делегатов Московского региона и Республики Марий Эл

Собираясь на предстоящий форум марийского народа, мы рассматриваем его как важный этап, позволяющий, во-первых, определить первоочередные задачи, стоящие перед национальным движением и марийским обществом, во-вторых, предложить практические меры, направленные на реформирование национальных и общественных институтов в целях обеспечения устойчивого цивилизационного развития марийского этноса. В этой связи мы полагаем, что успех работы будет зависеть не только от нашей активности, но и во многом и от содействия нам со стороны организаторов съезда. Все это, безусловно, волнует нас в преддверии данного события, и побуждает сделать нижеследующие заявления:

2008 ийыште, кунам Оньыжан верышкыже шындышт ӱдырамашым, чумыр марий кумдыкышто ӧрмаш шарлыш. Оньыжа мутым руш йылмышкат кусараш тӧчышт: пуйто «Оньыжиха» манат гын улшо «арик-турик» изиш келшышын кояш тӱҥалеш. Тудыжат марий коклаште шке вержым ыш му да шулен йомо. Калык коклаште шаланаш тӱҥалше мер илыш тыгай туткар деч вара писынрак веле пунчыгаш тӱҥале. Ондак оласе-влак икте-весе дене вашлийме годым йодыт ыле кузе вара мер паша кая да тулеч моло нергенат. Тудын деч вара йодыш-влак шагалемыч. Кажныже пеҥгыдын ӱшанаш тӱҥале: марий «Мер каҥашым» ынде кӱлеш семынак «шӱгар вынемыш тояш» ямдылат.

Руководство Землячества Марий Эл считает целесообразным ознакомить читателей сайта с письмом, поступившим от руководителя Союза марийцев Удмуртии, заместителя председателя Всемарийского совета А.И. Радыгина. Свое мнение в отношении данного письма в ближайшее время выскажет Ю.Ерофеев, который не согласен с некоторыми выводами и предложениями автора.

Мый шкеже Йошкар-Олаште илем. Ончыч «Марий ушем» радамыште шогенам. Садлан изиш палем, кузе «Мер Каҥашын» Съездышкыже калыкым погат. Шижал-теш, чыла вере паша икгай огыл. Марттӱҥалтыште мый-ын шочмо районышто Лариса Николаевна Яковлева лие. Мыят колышташ мийышым. Собранийыш шукынжо администрацийын екже-влак толыныт ыле. Садланак ӧрдыж еҥ улмем шотыш налын, мый нимогай йодышым шым пу. Такше Яковлевалан могай йодышым пуат, тудо эре ик семын вашешта. Мутланымаш гыч коеш, тудо администрацийын пашажым шке мер организацийын пашаже дене иктыш уша да мый ыштенам маннеже. Вара шонем, йӧра эше нимом шым йод. Йодышыжат лач икте веле ыле: кузе чын да шот дене делегат-влакым марий калыкын Кугу Съездышкыже сайлыман. Ончем Йошкар-Ола гыч сайлыме-влакын спискыштым да пешыже раш огыл. Нине-шамыч чыланат кугу да ойыртемалтше патриот улыт мо? «Мер ой» газет редакций, ала умылтареда?

Л.Иванов.

Икмыняр ий ончыч Волжский вел ӱдырамаш-патриот Валентина Фёдоровна дене коктын шочмо районышкыжо миен коштна. Тиде районысо ик школышто «Изарня касым» эртарышна. Мутланаш «Марий калыкын илен эртыме жап кужытшо» лӱм дене ямдылыме темым намийышна. Тиде вашлиймашке ушненыт ыле ялысе интеллигент дене школын пытартыш кок классыште тунемше кугурак йоча-влак. Мутланыме годым залыште шинчыше ик ӱдыр деч йодым:

- Ӱшанет мо, каласем гын тыгай сӱрет нерген. Эрдене мален кынелмекет, шӱргӧ мушкаш кайымет годым ужат изи окна гоч, кузе тендан кудывечыште иктым весе дене ваш кылдыме еҥ-влак шогат. Иктаж шымыт-кандашын. Ончалат да тый от ӧр: ачат тидын деч ончычат ала могай суас-шамыч дене пырля чумырген руш–влакын илыме верышкышт керылташ коштыныт. Йӧн лийме годым конденыт пеленышт тыгай «пленный»-шамычым. Ик-кок кече кудвечыште кучымеке, нине пленный–шамычым ала кушко ужалаш наҥгаеныт.

Ӱшанеда мо тыгай сӱретлан?

- Уке, маныт йоча шамыч, тиде ала могай йомак гыч.

Ӱшанем йоча–шамычлан. Вет тыгай литературым марий–шамыч лудын огытыл. Кӧ серен тыгайым?

Нигӧ...

Рвезе–влак!

«Мари Увер» сайтым эре эскерем, лудам мом середа, куанем кунам ужам шоҥго чонлан келшыше комментарийым. Южгынам шыдешкемат, кунам утыж дене торжа мутым кучылтыда. Чыла тидым шотыш налын, мый тендан деке лектам тыгай темлымаш дене. Ме шке марий йылмым, руш манмыла, «рабочий» йылме семын чыла вере огына кучылт гын, вара кузе «рабочий инструментын» качествыжым саемдаш? Келгынрак шонкален, вуйнам пудыратен, ала ик кӱлешан сомылым ышташ ямде улшо–шамычым кычалаш тӱҥалына? Ала улшо чыла вийым иктыш чумырен пашалан пижына?

Тендан мутланымаште «объект» манме сомыл–влак раш палдырнат. Марий–влак ончылно шогышо национальный йодышым нимынярат, нигӧ нигунам ышташ огеш тӱҥал. Могай сомыл–влак марий наций ончылно улыт, ме чыланат ырес-тореш палена. Нуным радамлен ончыктымо огеш кӱл. Могай мемнан «потенциал» уло тиде пашам шукташ, шке ужыда да паледа. Лончылымо огеш кӱл, кӧ виянрак, а кӧ пеш огыл. Материал кӧвелен сита. Ик Лариса Яковлева лӱмеш возымо комментарий-влак ситат. Тыште чыла уло: патриотизмын пӱсылыкше, образованийын келгылыкше, кругозор кумдалык. А могай сарказм?! Лач икте огеш сите - иктыш ушнен пашалан пижмашыш ӱжмаш.

...

«Мер Ой радио» редакцийыш пурышо йодыш-влаклан вашмут

Йошкар-Ола марий-влакын конференцийышт пеш удан эртыш маныт. Мо шотышто удан эртен? «Марий Эл» газетым ончальым - нимо раш огыл. Кӧн тыште титакше?

Смирнов йолташ!
Интернетыште тендан лӱм дене лекше увер коклаш шке шонымашдам печатлыза. Мыланем вел огыл чай келша тенданла ойлымо мутда. Кузе те умылареда - умлаш лиеш.

Аноним.

Вашмутым Иванов, Петров лӱмеш ямдылаш ала-молан йӧнанрак. Кунам маныт «аноним» - умылаш йӧсӧ. Кӧн деч шке марий лӱмдам шылтеда? Тендан йодышышто нимогай криминал уке. Аптыранеда? Нимолан!

Но туге гынат вашмутым пуена. Йодыш космос гыч толын огыл.

Кеҥежым минус 3 лиеш гын, манына «йӱштӧ», а телым тиде кугытымак «леве» мут дене палдарена.

Тыгай «ойыртемым» руш йылмыште «всё относительно» маныт.

Тиде негызеш шогалын мутланаш гын, эртыше конференцийым марий калыкын национальный кушмаш корныштыжо ик «тат», ик изи «пырче» веле манаш лиеш. Нацийын кужу корныштыжо тыгай тат-влак мучашдыме лишаш улыт да лийыт. Ушештараш уто огыл А.И.Радыгинын мутшым, тыгыде наций-влаклан «математический формула» семын каласымыжым: «мыланнат, марий-влаклан тошкалтыш дене кӱзымӧ семын, чыла эртен тунемаш кӱлеш».

Конференций эртыш 26-шо мартыште, а тӱҥалтышым «тыгай» конференцийлан пыштыме эше 15-ше февраль гутлаште. Шарныза интернетыште кечыше Маркелов ӱмбаке титаклымашым. Вара Юзыкайн лӱм дене возымо вашмутым. Кузе эртыш «Мари ушемын» 24-ше февральысе конференцийже?

Геннадий Алексеевич могай темлымашым ыштыш?
...

Ираида Александровна пӱтынек тиде «формула» дене ила. Шукерте мо тудым саламлышна изи да сӧрал киоск почмыж дене! А лӱмжым могайым муын?! «Эн сай»! Нине мут коклаш йомаш лиеш. Лӱмжат эн сай, сатужат эн сай, изи киоскшат эн сай, изиш лиймеке, у шӱлышым оҥыш поген, озажат эн сай манаш вел кодеш. Кызыт уеш мемнам куандарыш: Подльский курсант уремыште улшо «Плёс» фирмын торгайыше рӱдерешыже эше ик ужалкалыше тамгам почо. Йоршкар-Олан тӱрлӧ верлаште улшо кевытла радамыште Ираида Александровнан нине кок тамгаже чот ойыртемалтыт. Моло вере сату налаш толшо еҥым сату вашлиеш гын, тиде кевытыште толшым, марий калыкын тӱвыра историйже вуча.

У торгайыше тамгаштыжат тугак. Пӧлемыш пурымеке, шола велне, изи чашма дене авыралтше лукышко, вӱдуа гыч тодмо тӱрлӧ арверым чумырымо. Вӱдуа ден тодын ыштыме «люстра» ончышым ӧрыктарен куандара. Пӧрт кӧргыште кучылташ йӧршӧ арверат койыт. Теве тӱрлӧ кугытан корзинка-влак. Йыдал гын «номенклатура» шот дене шукын койыт, йочаланат, кугу еҥланат тӱрлӧ уло. Ик «завод-изготовитель» веле огыл улыт, витне «поставщик» радамыште. Мастарлыкат ойыртемалтыт. Икте шым нияным тодын гын, весе индеш нияным темла.

Тиде пусак деч ит вашке торлаш.

Лач тышечын «панораме» манмет пеш сӧралын почылтеш.
...

Йодыш

Тений Йошкар-Олаште кугу мероприятий-влак эртаралтыт маныт. Погын шотышто умлышым, тудым Марий каҥаш эртара. А кӧ эртара Марий Съездым? Мыланем, марий еҥлан, оҥай ыле газетыште лудаш эн ончыч Марий каҥаш шотышто. Могай пашам тудо шукта, кунам тудым ыштеныт. Ида мондо кӱчык мут дене Оньыжа шотыштат икмыняр умылтарашым ышташ. Марий улам гынат тудын нерген пеш шагал палем. Шушаш кок мероприятий коклаште иктаж-могай кыл уло мо? Кушкыжо мияш лиеш марий еҥлан ӱжмаш кагаз деч посна? Ӱжмаш деч посна мияш огеш лий гын ала билетым налман? Тугеже билетын акше нергенат увертареда манын ончылгоч тыланда тау мутым каласем. Акше марий концертын деч утыжым шерге огыл чай?

М.Сергеев,
Морко район

Марий Погыным кок ужашлан пайлымылан Сергеев йолташым огына титакле. Тудо Марий Элын тора кундемыштыже ила. Кушеч налат Марий Элысе кӱшыл кучемын але мер организаций-влак деч лектын шогышо пунчал нерген уверым - кунам увер намийаш нимогай йӧн уке. Ончычсо семын марий радио ок мутлане. Марий газет гын яллаште - шуен вашлийалтше уна. Ынде яллаш лектор-шамыч лектын коштмым йомакысе тат дене вел таҥастараш лиеш. Рвезе-влаклан тидын нерген каласкалет да нунын деч колат умылаш лийдыме йодышым. «Кӧмыт улыт лектор-влак?» Садлан, шонем, Сергеев деч тыгай йодыш-влак лекмылан куанаш вел кодеш. Марий ялыште эше Марий шӱлыш, марий пӱрымаш нерген марла шонышо улыт гын ме эше калык семын йӧршын пытен огынал. Марий улметым, Сергеев йолташ, ме куанен палемдена. Шижалтеш, олашкат толын коштат витне. Марий концертат тыланет палыдыме мероприятий огыл улмаш. Чыла вере шуаш тыршет. Мочаев манмыла пеш «чомак» (молодец) улатыс!
...